ترکیه — تحصیل (لیسانس در دانشگاه‌های دولتی (TR-YÖS، SAT یا معدل دیپلم))

شرایط اصلی

دانشگاه‌های دولتی ترکیه سهمیه‌ی جدا برای دانشجوی خارجی دارن که YÖK هر سال اعلام می‌کنه (برای ۲۰۲۶ در تیر ۱۴۰۵ تصویب شد). باید سال آخر دبیرستان باشی یا دیپلم داشته باشی و مستقیم به خود دانشگاه اپلای کنی. معیار پذیرش رو هر دانشگاه تعیین می‌کنه: TR-YÖS، SAT، ACT، A-Level، IB، آزمون ملی کشورها یا معدل دیپلم؛ دانشگاه‌های دولتی از ۲۰۲۴–۲۰۲۵ آزمون اختصاصی خودشون رو ندارن و همه‌شون نتیجه‌ی TR-YÖS رو قبول می‌کنن.

نمونه‌ی رسمی ODTÜ (METU) برای ایرانی‌ها: دیپلم با حداقل ۹۰ درصد موفقیت، یا SAT با حداقل ۱۲۰۰ (برای مهندسی، معماری و رشته‌های علوم پایه ریاضی دست‌کم ۷۰۰)، یا رتبه‌ی ۵ درصد بالای TR-YÖS. نتیجه‌ی SAT و TR-YÖS دو سال اعتبار داره ولی دیپلم تاریخ انقضا نداره. رسیدن به حداقل‌ها تضمین پذیرش نیست و رقابت بر اساس سهمیه‌ست. پزشکی، دندان‌پزشکی، داروسازی، حقوق و دبیری هم سهمیه‌ی خارجی دارن و معمولاً نمره‌ی بالاتری می‌خوان.

خارجی‌هایی که دبیرستان رو تو ترکیه خوندن از سهمیه‌ی خارجی حذف شدن و از ۲۰۲۶ باید با YKS برن.

مدارک

پاسپورت؛ دیپلم و ریزنمره‌ی کامل دبیرستان با معدل؛ کارنامه‌ی آزمون (TR-YÖS، SAT و...)؛ مدرک زبان؛ عکس. دانشگاه غازی مثلاً دیپلم رو همراه ریزنمره‌ی رسمی همه‌ی سال‌ها می‌خواد. ایران عضو آپوستیل نیست؛ طبق سفارت ترکیه تو تهران، اول ترجمه‌ی رسمی به ترکی می‌گیری، بعد تأیید وزارت امور خارجه‌ی ایران و بعد تأیید سفارت یا یکی از سرکنسولگری‌های ترکیه (تبریز، ارومیه، مشهد). برای اقامت دانشجویی بعد از رسیدن همون مدارک e-İkamet لازمه: فرم، پاسپورت، گواهی دانشجویی، بیمه‌ی درمانی، رسید هزینه‌ی کارت و مدرک محل سکونت.

زبان

دانشگاه پذیرنده سطح ترکی رو بررسی می‌کنه. نمونه‌ی دانشگاه غازی برای ۲۰۲۶–۲۰۲۷: برای برنامه‌های کاملاً ترکی سطح C1 ترکی قبل از شروع، و برای برنامه‌های کاملاً انگلیسی سطح B1 ترکی تا دو سال بعد از ثبت‌نام؛ وگرنه ثبت‌نام لغو می‌شه. اگه دانشگاه تو رو به TÖMER (مرکز آموزش ترکی دانشگاه) بفرسته، تا شروع سال تحصیلی بعد اقامت دانشجویی می‌گیری. ولی اگه فقط برای کلاس ترکی و بدون ویزای مخصوص بری، اقامت کوتاه‌مدت زبان بهت نمی‌دن، چون شرطش ورود با ویزای کلاس زبان یا ویزای تحصیلیه.

هزینه و تمکن مالی

حداقل و حداکثر شهریه‌ی دانشجوی خارجی تو دانشگاه‌های دولتی با تصمیم رئیس‌جمهور تعیین می‌شه و هر دانشگاه عدد خودش رو اعلام می‌کنه. نمونه‌ی رسمی ODTÜ برای ورودی‌های ۲۰۲۶–۲۰۲۷: مهندسی، معماری و علوم پایه ۱٬۲۰۰ دلار در هر ترم، علوم انسانی، اقتصاد و علوم تربیتی ۸۰۰ دلار در هر ترم؛ سال آمادگی انگلیسی هم همین مبلغ رو داره و پول به لیر و با نرخ بانک مرکزی گرفته می‌شه. پزشکی و دندان‌پزشکی خیلی گرون‌ترن؛ نمونه‌ی رسمی دانشگاه آنکارا برای ورودی‌های ۲۰۲۶–۲۰۲۷ (سالانه): پزشکی ترکی ۹٬۹۰۰ و انگلیسی ۱۴٬۸۵۰ دلار، دندان‌پزشکی ۶٬۷۵۰ و ۱۰٬۱۵۰ دلار، داروسازی ۶٬۳۰۰ و ۹٬۴۵۰ دلار. هزینه‌ی اپلای هم ممکنه باشه؛ مثلاً غازی ۱۰۰ دلار می‌گیره. YÖK گفته دانشگاه‌ها می‌تونن تضمین مالی هم بخوان. هزینه‌ی صدور اقامت دانشجویی (harç) گرفته نمی‌شه، فقط هزینه‌ی کارت. هزینه‌ی زندگی: ODTÜ هزینه‌ی ماهانه‌ی دانشجو تو آنکارا رو با خوابگاه دانشگاه ۱۲ تا ۱۸ هزار لیر و با خونه‌ی اشتراکی ۲۰ تا ۳۵ هزار لیر (حدود ۲۲۰ تا ۶۳۰ یورو، تیر ۱۴۰۵) تخمین زده؛ شهرهای بزرگ‌تر مثل استانبول معمولاً گرون‌ترن. برای مقایسه، حداقل دستمزد خالص ترکیه تو ۲۰۲۶ ماهی ۲۸٬۰۷۵ لیر (حدود ۵۱۰ یورو)ه.

مراحل و زمان‌بندی

TR-YÖS رو ÖSYM سالی دو بار برگزار می‌کنه: تو ۲۰۲۶ اولی ۱۲ آوریل (ثبت‌نام ۱۴ ژانویه تا ۳ فوریه) و دومی ۱۱ اکتبر (ثبت‌نام ۹ ژوئیه تا ۳ اوت، نتیجه ۵ نوامبر)؛ تاریخ‌های ۲۰۲۷ تا مهر ۱۴۰۵ اعلام نشده بود. TR-YÖS تو ایران حوزه‌ی امتحانی نداره: نزدیک‌ترین حوزه‌های خارج از ترکیه تو ۲۰۲۶ اربیل، بغداد، کرکوک، باکو، گنجه، نخجوان و تفلیس بودن، دست‌کم یکی از انتخاب‌های حوزه‌ت باید داخل ترکیه باشه، و هزینه‌ی آزمون تو ترکیه، عراق یا آذربایجان ۳٬۷۰۰ لیر (تو گرجستان ۱٬۶۵۰ لیر) بود. اپلای به دانشگاه‌ها معمولاً بهار و تابستونه؛ مثلاً ODTÜ از ۱ ژوئن تا ۱۲ ژوئیه‌ی ۲۰۲۶ و غازی از ۱۹ تا ۲۹ ژوئن ۲۰۲۶. بعد از پذیرش، شهریه رو می‌دی، با معافیت ویزا می‌ری، ثبت‌نام حضوری می‌کنی و از e-İkamet اقامت دانشجویی می‌گیری.

نکته‌های مخصوص متقاضی ایرانی

ایرانی‌ها برای ورود تا ۹۰ روز ویزا نمی‌خوان و ویزای تحصیلی برای دانشگاه شرط نیست. هیچ‌کدوم از دانشگاه‌های دولتی‌ای که بررسی کردیم (ODTÜ، ITU، آنکارا، استانبول-جراح‌پاشا) کنکور ایران رو جزو آزمون‌های قابل قبول نیاورده، پس روی معدل دیپلم، SAT یا TR-YÖS حساب کن. ODTÜ نگفته معدل ۲۰ نمره‌ای رو چطور تبدیل می‌کنه؛ با تبدیل ساده، حد ۹۰ درصدش حدود ۱۸ از ۲۰ می‌شه، پس اگه معدلت پایین‌تره SAT یا TR-YÖS رو جدی بگیر. آقایونی که سربازی نرفتن برای خروج از کشور جهت تحصیل مجوز خروج نظام‌وظیفه لازم دارن و اینکه بهت می‌دن یا نه به مقطع و شرایطت بستگی داره؛ قبل از هر پرداختی از سازمان وظیفه‌ی عمومی بپرس. انتقال شهریه از ایران به‌خاطر تحریم‌ها دردسر داره و باید از قبل راهش رو پیدا کنی.

بعد از رسیدن (کار حین تحصیل، اقامت بعد از تحصیل، مسیر اقامت دائم)

دانشجوی لیسانس بعد از سال اول می‌تونه با اجازه‌ی کار پاره‌وقت کار کنه. بعد از فارغ‌التحصیلی ظرف ۱۰ روز باید اقامت جدید بگیری و اگه ظرف ۶ ماه درخواست بدی، یک بار اقامت کوتاه‌مدت تا یک سال می‌گیری. برای اقامت بلندمدت ۸ سال اقامت پیوسته لازمه و سال‌های دانشجویی نصف حساب می‌شه.