آلمان — تحصیل (دکتری و پژوهش (§16b یا ویزای پژوهشگر §18d))

شرایط اصلی

برای دکتری تو آلمان معمولاً باید ارشد داشته باشی و یه استاد راهنما قبولت کنه. دو حالت ویزا داری: اگه به‌عنوان دانشجوی دکتری ثبت‌نام می‌کنی، ویزای تحصیلی (§16b) با «تأییدیه‌ی سرپرستی» استاد (Betreuungszusage) می‌گیری؛ اگه با دانشگاه یا مؤسسه‌ی تحقیقاتی قرارداد پژوهشی و «توافق‌نامه‌ی پذیرش» (Aufnahmevereinbarung طبق §18d) داری، ویزای پژوهشگر می‌گیری. سفارت گفته اگه شرایط بلوکارت رو داشته باشی، می‌تونی بین بلوکارت و اقامت پژوهشگر انتخاب کنی.

مدارک

برای ویزای دکتری (§16b) همون مدارک ویزای تحصیلی به‌علاوه‌ی Betreuungszusage لازمه و سفارت گفته مدرک و ریزنمرات ارشد کافیه. برای ویزای پژوهشگر (§18d) طبق سفارت: دعوت‌نامه‌ی مؤسسه با مدت، منبع مالی و موضوع پژوهش؛ Aufnahmevereinbarung؛ مدرک زبان آلمانی یا انگلیسی یا تأیید کارفرما؛ مدرک دانشگاهی و ریزنمرات با ترجمه‌ی آلمانی و تأیید وزارت امور خارجه‌ی ایران؛ شرح پژوهش؛ نامه‌ی انگیزشی؛ رزومه؛ سوابق کاری، فیش حقوقی و سوابق بیمه؛ بیمه‌ی درمانی؛ و ۷۵ یورو نقد.

زبان

زبان رو دانشگاه یا گروه پژوهشی تعیین می‌کنه؛ برای ویزای پژوهشگر سفارت مدرک آلمانی یا انگلیسی یا تأیید کارفرما درباره‌ی کافی بودن زبان رو می‌خواد.

هزینه و تمکن مالی

برای دکتری با ویزای تحصیلی همون ۹۹۲ یورو در ماه (۱۱٬۹۰۴ یورو در سال، ۲۰۲۶) لازمه. سفارت تهران بورسیه‌ی وزارت علوم ایران یا مؤسسه‌های آموزشی ایرانی رو هم به‌عنوان تمکن قبول می‌کنه. برای ویزای پژوهشگر، صفحه‌ی سفارت تمکن ۱۳٬۰۹۲ یورو در سال رو نوشته (با برچسب ۲۰۲۵؛ قبل از درخواست رقم به‌روز رو تو صفحه‌ی سفارت چک کن) که با قرارداد کار، حساب مسدود، تعهدنامه یا Sperrkontoerklärung با گواهی بانکی ثابت می‌شه. دقت کن: تو صفحه‌ی ویزای تحصیلی تهران (§16b) قرارداد کار جزو راه‌های تمکن نیومده و فقط تعهدنامه، حساب مسدود، Sperrkontoerklärung و بورسیه قبوله؛ پس اگه موقعیت حقوق‌دار با قرارداد داری، ویزای پژوهشگر (§18d) که قرارداد رو قبول می‌کنه معمولاً راه ساده‌تریه. اگه با ۱۰ هزار یورو یا بیشتر پول نقد از یه کشور غیر اروپایی وارد آلمان بشی، طبق گمرک آلمان باید خودت اون رو به گمرک اعلام کنی. دکتری تو دانشگاه‌های دولتی (حتی تو بادن-وورتمبرگ) شهریه نداره.

مراحل و زمان‌بندی

اول استاد و موقعیت پیدا کن، بعد پذیرش یا قرارداد بگیر. برای §16b تو لیست «NEW National visa: Students Master/ PhD» و برای پژوهشگر تو لیست «NEW National visa Researcher» در TLScontact ثبت‌نام کن. طبق سفارت (۱۴۰۵/۰۷/۲۲) برای لیست ارشد/دکتری دوباره وقت داده می‌شه؛ اما برای لیست پژوهشگر فعلاً فقط به کسایی وقت می‌دن که تا ۲۸ دی ۱۴۰۴ (۱۸ ژانویه‌ی ۲۰۲۶) تو لیست قدیمی بودن، و بعد نوبت لیست جدید می‌رسه. همسر و فرزند زیر سن قانونی پژوهشگر می‌تونن همزمان درخواست بدن؛ خانواده‌ی دانشجوی دکتری (§16b) باید جدا تو لیست پیوند خانوادگی ثبت‌نام کنن، به‌جز همراهان بورسیه‌گیرهای DAAD که تو بورسیه هستن.

نکته‌های مخصوص متقاضی ایرانی

طبق تصمیم شورای اتحادیه‌ی اروپا (۲۰۱۰/۴۱۳، ماده‌ی ۲۱) کشورهای عضو باید جلوی آموزش تخصصی اتباع ایرانی تو رشته‌هایی که به فعالیت‌های حساس هسته‌ای یا سامانه‌های پرتاب سلاح کمک می‌کنن رو بگیرن و این تحریم‌ها طبق BAFA از ۲۰۲۵ دوباره برقرار شدن؛ برای همین بعضی دانشگاه‌ها پرونده‌ی ایرانی‌ها تو این رشته‌ها رو بررسی کنترل صادرات می‌کنن. قبل از قبول موقعیت این موضوع رو با استاد چک کن. حریم هوایی ایران طبق صفحه‌ی سفارت (۱۴۰۵/۰۷/۲۲) بسته‌ست. مدرک ارشد رو زود آزاد و ترجمه کن.

بعد از رسیدن (کار حین تحصیل، اقامت بعد از تحصیل، مسیر اقامت دائم)

بعد از دکتری می‌تونی تا ۱۸ ماه اقامت جست‌وجوی کار بگیری (DAAD) و بعد به بلوکارت یا ویزای کار متخصص بری. اقامت دائم طبق DAAD از جمله حداقل سه سال حضور، تأمین هزینه و آلمانی B1 می‌خواد.